Fonksiyonel Tıp, Bütünsel Sağlık Yaklaşımları ve Longevity

Menopozda Bioeşdeğer Hormon Tedavisi ve Anti-Aging

14 Ağustos 2025
Menopozda Bioeşdeğer Hormon Tedavisi ve Anti-Aging

Önce yaşlanmanın ne olduğunu tanımlamaya çalışarak başlayalım. Hücresel yaşlanma, fiziksel, fizyolojik ve duygusal strese ve diğer hücresel hasarlara karşı direncin giderek azalması, hücresel fonksiyonların kademeli olarak kaybolması ve sonunda hücre ölümü olarak tanımlanır.

            İki tür hücresel yaşlanma vardır:

* Replikatif yaşlanma: Tek bir hücrenin ulaşabileceği sınırlı sayıda bölünmeyi ifade eder

* Kronolojik yaşlanma: Hücrelerin ortalama ve maksimum hayatta kalma süresinin belirlenmesiyle zaman birimlerinde ölçülür.

Bugüne kadar, ister replikatif ister kronolojik olsun, yaşlanma mekanizmaları tam olarak tanımlanmamıştır. Farklı genetik model organizmalar kullanılarak yapılan araştırmalar, bir organizmanın ömrünü uzatabilecek yaklaşık yirmi geni tanımlamıştır.

 

Hücrenin DNA hasarına cevabı iki şekilde olabilir:

Hasar ile hücrenin fizyolojik döngüsü geçici olarak durur. Burada hücre iki yönden birinde ilerlemek üzere karar verir:

1) Ya apoptoz ile yani fizyolojik sağlıklı ölümle kendini küçültüp parçalayabilir ve diğer hücrelerin kullanabileceği bu parçalarda çeşitli moleküllerini paketler. Aslında bu yol fizyolojiye destektir. İşte her gün kanımızda gezen ufacık kanserleşmiş hücreler, virüslerin enfekte edip bütünlüğünü bozduğu hücreler hatta stres etkisiyle salınan hormonlara maruz kalan hücreler böyle kendiliğinden yok olur ve parçaları diğer sağlıklı hücreler tarafından kullanılır.

2) Ya da hücresel yaşlanma yönünde ilerler ve nekrotik hücre ölümünün başı çektiği bir dizi hücresel bozulma ile kaçınılmaz şekilde fizyolojinin bozulması gerçekleşir.

Quiescence = Sükûnet

Senescence = Yaşlanma anlamına gelmektedir.

Yaşlanma, hücre döngüsünün kalıcı olarak durduğu bir olgudur.

  • Gelişimsel olarak genetik potansiyelimiz
  • Onkogen dediğimiz kanser genetiği
  • Oksidatif stres
  • DNA hasarı
  • Çevresel faktörler
  • Hücre bölünmesinin bozulması ile hassasiyeti artarak senesans hızlanabilir.

Yaşlanma, fonksiyonel özelliklerin zamana bağlı olarak azalması olarak da tanımlanır.

Her gün, DNA'nın bütünlüğü ve stabilitesi, dışarıdan fiziksel, kimyasal veya biyolojik ajanların yanı sıra içeriden DNA replikasyon hataları, spontan hidrolitik reaksiyonlar ve reaktif oksijen türleri dahil olmak üzere endojen süreçler tarafından bozulmaya zorlanır. Bunun yansıması proteinlerin stabilitesinin bozulması, gıda duyarlılığının tersine dönmesi, kök hücre havuzunun zarar görmesi, hücreler arası iletişimin bozulması gibi çeşitli şekillerde ortaya çıkar.

Senesansın Moleküler Oyuncuları

  • TELOMERLER
  • SİRTUİNLER
  • MTOR
  • EPİGENETİK
  • MİTOKONDRİAL DİSFONKSİYON

Bu oyuncuları tek tek inceleyelim.

TELOMERLER

Telomerler kısaldıkça kromozom içinde paketlenmiş duran DNA'da baz çiftlerini kaybederiz ve DNA hasarlanır. Telomerleri ayakkabı bağcıklarının uçlarını koruyan plastik koruyucu uçlar olarak düşünebilirsiniz. DNA'nın kimyasal değişimiyle genlerde ifadesel farklılıklar oluşur. Bu mekanizmada meydana gelebilecek bir hata ya da düzensizlik, birçok hastalığın temelinde yatan sorunları oluşturabilir.

Telomerler, her hücre bölünmesinde yıpranmaya uğrar. Telomer uzunluğu, yaşa bağlı hastalıklar ve ölüm oranı ile ilişkilidir.

Östrojen, çeşitli mekanizmalarla telomerlerin yıpranmasını engelleyebilir. Postmenopozal kadınlarda uzun süreli hormon tedavisinin (HT) telomer uzunluğu üzerindeki etkisini araştıran retrospektif bir vaka kontrol çalışmasında; yaşları 55 ile 69 arasında değişen 130 postmenopozal kadın alınmış ve iki gruba ayrılmıştır.

İlk grup, beş yıldan uzun süredir östrojen ve progesteron tedavisi gören 65 kadını içeriyor. Diğer grup, hiç hormon replasmanı almamış, aynı yaştaki 65 kadından oluşuyor.

Hormon tedavisinin ortalama süresi 8,4 ± 2,3 yıl idi. Hormon tedavisi grubunda vitamin kullanımı, düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenmeye özen gösterme çabası hormon tedavisi almayan gruba göre daha yüksekti. Hormon tedavisi grubundaki telomer uzunluk oranları, hormon tedavisi almayan gruptakilerden önemli ölçüde daha büyüktü.

Sonuç olarak, uzun süreli hormon tedavisi öyküsü olan postmenopozal kadınlarda telomer uzunlukları, hormon tedavisi almayan postmenopozal kadınlara göre daha uzundu. Menopoz sonrası kadınlarda uzun süreli hormon tedavisi telomer yıpranmasını hafifletebilir.

2009 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, biyolojide önemli bir sorunu çözen üç bilim insanı Elizabeth Blackburn, Carol Greider ve Jack Szostak'a layık görüldü. Hücre bölünmeleri sırasında kromozomların tam olarak nasıl kopyalanabileceğini ve bozulmaya karşı nasıl korunduklarını incelediler.

Nobel Ödülü sahipleri, çözümün kromozomların uçlarında bulunan telomerlerde ve onları oluşturan bir enzim olan telomerazda bulunduğunu gösterdiler.

2014'te yayınlanan bir çalışmada;

En uzun lökosit telomer uzunluğuna sahip kadınlar, en kısa lökosit telomer uzunluğuna sahip kadınlara göre 3 yıl sonra menopoza girdiler.

Bir jinekolojik sorun nedeniyle cerrahi olarak yumurtalıkları alınmış kadınlarda telomer uzunluğu ve menopoz yaşı arasında bir ilişki gözlemlenmedi.

Bu sonuçlar tekrarlanırsa, lökosit telomer uzunluğu menopoz yaşının yararlı bir göstergesi olabilir.

Yaş arttıkça telomerler kısalıyor ve bu düşüş cinsiyet, kronik stres ve eşlik eden kronik hastalıklar tarafından şekilleniyor.

Çalışmada kronik enflamasyonu ve/veya kronik stresi olan 20-50 yaş arası kadınlar daha fazla telomer boyu düşüşü yaşadı. Kadının doğurganlık oranı ve menopoz telomer boyu ile ilişkilendirildi. Bu noktada kronik enflamatuar hastalıkların başında insülin direncinin geldiğini unutmamak gerekir.

Yine kadında toplam telomer uzunlukları erkeklere göre daha yüksek saptanıyor ve bu yüzden kadınlar beklenen yaşam süresi olarak erkeklerden daha uzun yaşıyor.

Evli olan ve eşiyle yaşayan kadınların telomer uzunlukları, hiç evlenmemiş ve boşanmış kadınlara göre daha uzun görünüyor.

EPİGENETİK

Embriyodan yaşamın sonuna kadar geçen süreçte çevresel faktörlerin ve yaşam biçiminin etkisi ile gen ifadelerinde değişiklikler gözlemlenir. Bu yeni kavrama, "genler üstü genetik" anlamına gelen "epigenetik" denilmektedir.

Epigenetik mekanizmalar aracılığıyla ebeveynler yaşadıkları çevrenin etkilerini çocuklarına ve hatta birkaç kuşak sonraki torunlarına bile aktarabilir.

Epigenetik mekanizmaların en iyi bilineni; DNA metilasyonu yani DNA'ya bir kimyasal olan metil grubunun eklenmesidir. DNA'nın metilasyonu genlerin baskılanmasına ve ilgili genin ifadesinin değişmesine neden olur; histon asetilasyonu da genlerin geri aktive olmasını sağlar.

Çevremizi saran;

  • dış dünya,
  • besinlerimiz,
  • zehirli bileşenler,
  • kanserojenler

ve günden güne artan daha pek çok dış etkenin hücresel düzeyde büyük etkileri vardır.

  • Sigara içme alışkanlığı
  • Alkol tüketimi
  • Fiziksel aktivite azlığı
  • Obezite
  • Psikolojik veya fiziksel stres
  • Travma
  • Bulaşıcı hastalıklar
  • Çevre kirliliği
  • Gece vardiyası gibi uyku kalitesini azaltan nedenler

ve sayısız diğer çevresel faktör epigenomlarımızı değiştirebilir. Bu da değişmiş olan genetik yapımızın yeni nesillere aktarımı anlamına gelir.

Epigenetik saat ile yaş ölçümü yani DNA metilasyon durumunu ölçen epigenetik saatler, biyolojik yaşın güvenilir değerlendiricileri olarak ortaya çıkmıştır.

2010 yılında ortaya koyulan Horvath Saati (Epigenetik Saat) teorisine göre biyolojik yaşlanma, DNA'daki metilasyon ile doğrudan bağlantılıdır. Yani DNA metilasyonunu yavaşlatmak, yaşlanmayı yavaşlatmak anlamına gelebilir.

Fonksiyonel Tıbbın pek çok alanında çok sevdiğimiz Faz 2 detoksifikasyonun önemli aşaması olan metilasyonun aşırı olması da ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkabilir.

2012'de yayınlanan bir çalışmada postmenopozal obezitesi olan kadınlarda DNA metilasyonunun çok daha fazla olduğu saptanmıştır.

Folik asit kullanımı, sigaradan kaçınma, aralıklı oruç ve hormon replasman tedavisinin DNA metilasyonunu azalttığı tespit edilmiştir.

SİRTUİNLER

Sirtuinler, metabolik düzenlemede yer alan bir sinyal proteinleri ailesidir. Aile 7 proteinden oluşuyor.

  • Temel olarak epigenetiği olumlu yönde etkiliyorlar.
  • Karaciğer, pankreas, kaslarımız ve yağ dokumuzu da içeren metabolik işleyişi iyileştiriyorlar.
  • Nörolojik ve kardiyovasküler fonksiyonları geliştiriyorlar.
  • Vücutta enflamasyonu ve en büyük enflamasyon nedeni olan stresi azaltırlar ve kanseri önlemede etkin rol oynarlar.
  • Sirtuin proteinleri DNA kırıklarının onarımında kullanılır.

Bir SIRT1 aktivatörü olan resveratrol ile yapılan çalışmalar, resveratrolün yaşam süresini uzatabileceğini gösterdi.

Bu arada yine uzun açlık sürelerinin de sirtuinleri artırdığına dair yayınlar vardır.

Peki sirtuinleri aktive edersek yaşlanmayı yavaşlatabilir miyiz?

Bu sorunun cevabını dünyada pek çok araştırıcı çalışıyor.

Örneğin 2016'da çok prestijli bir dergi olan Nature'da yayınlanan bir yazıda NAD+ ve sirtuinler arasındaki ilişki incelenmiş.

Sirtuinlerin evrimsel olarak korunmuş bir yaşlanma/uzun ömür düzenleyicisi olarak önemini tam olarak ortaya koydu.

İlginç bir şekilde, NAD+ mevcudiyetinin yaşla birlikte azaldığı, sirtuin aktivitelerini azalttığı ve hücresel düzeyde çekirdek ve mitokondri arasındaki, ayrıca sistemik düzeyde hipotalamus ve yağ dokusu arasındaki iletişimi etkilediği gösterilmiştir.

Yaşa bağlı bu sorunları azaltmak için temel NAD+ ara ürünlerinin takviyesi şu anda önemli ölçüde dikkat çekiyor.

Bu makalede, yaşlanma/uzun ömür kontrolünde NAD+ ve sirtuinler arasındaki yakın bağlantının bu önemli yönleri anlatılıyor.

NAD, dışarıdan destek olarak alınabileceği gibi; resveratrol kullanımı, uzun açlık, kısa süreli ketojenik beslenme ve sıcak-soğuk duş ya da sauna, buz gibi sıcak-soğuk ortam değişiklikleri ile de artırılabiliyor.

Ancak şu anda sirtuinlerin yaşamı uzattığına dair kesin bir kanıt yoktur.

Kalp-damar hastalıkları açısından prospektif kohortlara en iyi örneklerden biri ünlü Framingham Çalışmasıdır.

Framingham Çalışması, postmenopozal kadınlarda kalp-damar hastalıkları insidansının aynı yaş grubundaki premenopozal kadınlara göre 2-6 kat daha yüksek olduğunu göstermiştir.

Son çalışmalar, SIRT1 fonksiyonunun arteriyel yeniden şekillenmeyi ve vasküler yaşlanmayı modüle etmede hayati bir rol oynadığını göstermiştir.

Östrojen vücudu iç organ yağlanmasına karşı koruyor.

Düşük östrojen seviyeleri olan menopoz sonrası kadınlarda hormon replasman tedavisi ile beraber merkezi vücut yağında azalma gösterilmiştir.

Östrojen fizyolojik etkilerini adipositler de dahil olmak üzere hedef hücrelerdeki östrojen reseptörleri aracılığıyla gösterir.

Yapılan çalışmalar, östrojenin obezitenin başlangıcından önce de yağ iltihabına ve fibrozise karşı koruduğunu göstermektedir.

Yani toplumda bilinenin aksine bioeşdeğer hormon tedavisi değil, menopoz patolojik yağlanmanın nedenidir. Hormon replasman tedavisi ise çözüm olarak görünmektedir.

mTOR

mTOR yolu hem kanser hem de yaşlanma ile ilgilidir.

mTOR yolunun aktivasyonu ile sonuçlanan mutasyonlar, hücre döngüsündeki koruyucu mekanizmalar devre dışı bırakıldığında onkojenik dönüşümde yer alır.

Yine mTOR etkinleştirildiğinde ve hücre döngüsü durdurulduğunda, hücreler yaşlanma durumuna girer.

Rapamisin ve diğer rapaloglar (örn. everolimus) mTOR Kompleksi 1'i inhibe eder ve böyle bir gerokonversiyonu bastırır.

Teorik olarak mTOR'u yavaşlatırsak uzun yaşamanın bir yolunu bulmuş olabiliriz. Ve tersine, mTOR artışını yönetemezsek yaşlanmak kaçınılmaz olacaktır.

Bu çalışmada protein alımı yeterliliği, enerji homeostazı, hücresel yaşlanma, kök hücre ve proteostaz gibi yaşlanmanın ayırt edici özelliklerinin düzenlenmesinde mTOR yolunun rolü vardır.

Hücre büyümesinde önemli rol oynayan TOR (Target of Rapamycin), spesifik olarak mTOR adlı proteini inhibe ederek yaşlanma hızını azaltan bir anti-fungal maddedir.

Adını keşfedildiği Paskalya Adası'nın orijinal adı olan Rapa Nui'den almıştır.

Rapamisin tedavisi, mTOR sinyalini inhibe eder ve hücreler tersine çevrilebilir bir sessiz duruma girer.

mTOR varlığının da yok edilmesi gereken kanser hücreleri ya da enflamasyon ve toksisite nedeniyle çok yıpranmış hücrelerin yok edilmesinde etkili olduğunu; tamamen yok edilmesinin ise bu anlamda doğru olmadığını belirtmek isterim.

H

MİTOKONDRİ

Mitokondri hücrenin içindeki enerji organelidir. Hücrenin kendi çekirdeği yanı sıra mitokondrinin kendine özel çekirdeği bulunur ve kalıtsal olarak anneden geçtiği kabul edilir.

Hücre için gerekli olan enerjiyi sağlar ki bu her açıdan sağlıklı yaşamın özüdür.

Yaşlanmanın ortak bir paydası, mitokondriyal işlev bozukluğu ve yaşam boyunca genetik hasarın birikmesidir.

Aslında, hücre çekirdeğinde ve mitokondrilerde bulunan DNA'nın kusurlu oluşu, muhtemelen yaşlanmanın kritik bir noktasıdır.

Menopozdan sonra kardiyovasküler hastalık riskinin arttığı bilinmektedir.

Mitokondriyal otofaji yoluyla kalite kontrolünden geçen mitokondri, hücresel yaşlanmanın düzenlenmesinde çok önemli bir rol oynamaktadır.

2021'de yayınlanan bir çalışmanın amacı, östrojen aracılı yaşlanmaya karşı korumanın arterler üzerindeki etkisinin mitokondriyal otofajinin indüklenmesine bağlanıp bağlanmadığını araştırmaktı.

E2 kaynaklı mitokondriyal otofaji, vasküler yaşlanmanın gecikmesinde çok önemli bir rol oynadığı tespit edildi.

Menopozla beraber artık salgılamadığımız östrojenin bioeşdeğer formda yerine konmasının, sağlıklı mitokondriyal otofajiyi sağlayarak damar yaşlanmasına karşı bizi koruduğu kanıtlanmıştır.

En Son Blog Yazıları

Kadın sağlığı bir yolculuk; gençlikten menopoza, her adımda yanınızdayız.

Çünkü sağlık, her kadının en doğal hakkıdır.

Size daha iyi bir deneyim sunmak için çerezlerden yararlanıyoruz. Çerez Politikası