Genel Jinekoloji

Yumurtlama Fizyolojisi ve Basit Over Kistleri

19 Ağustos 2026
Yumurtlama Fizyolojisi ve Basit Over Kistleri

 

Yumurtlama Fizyolojisi ve Basit Over Kistleri

 

 

Kadın yaşamı boyunca sıklıkla karşılaşılan over (yumurtalık) kistleri oldukça yaygındır ve jinekolojik muayene ve ultrasonografilerde sıklıkla rastlantısal olarak karşımıza çıkarlar.

Over kistlerini bir korku nedeni haline getirmenin çok da doğru olmadığını ve over kistlerinin önemli bir çoğunluğunun fizyolojik sürecin bir parçası olduğunu vurgulamak gerektiğini düşünüyorum. Zira kadınlar tamamen kendiliğinden kaybolacak fizyolojik kistler için kaygılanmaya başladığında g.rüyorum ki bedenlerinde devamlı kist gelişebileceği gibi bir kaygıyla yaşamaya başlıyorlar. Burada bu kaygıyı yok etmek yanısıra dikkate almak gereken durumları da gözden geçireceğiz.


OVULASYON (YUMURTLAMA) FİZYOLOJİSİ

Öncelikle ovulasyon (yumurtlama) fizyolojisi ile başlayalım: Overler (yumurtalıklar) ergenlik öncesinde(prepuberte) ve menopozdan sonra ovulasyon fonksiyonu görmezler. Ergenlikle beraber başlayan ovulasyon(yumurtlama) işlevi her ay adet görmeyi sağlayarak menopoza kadar devam eder. Hipofizden gelen folikül stimulan hormon (FSH) sayesinde her ay overlerin birinde bir adet ovum (yumurta) doğal kistik (sıvı dolu) bir yapının içinde gelişmeye başlar ve folikül adını alır. 18-20 mm boyutuna ulaşınca yine hipofiz bezinden luteinizan hormon (LH) sayesinde over duvarındaki düz kaslar kasılarak foliküler yapıyı sıkıştırır ve çatlamasını sağlar. Bu arada siklusun ilk yarısında giderek artan östrojen hormonu ile endometrium (rahim içi doku) kalınlaşmıştır. Folikül içindeki sıvı karın boşluğuna atılır ve bu boşlukta karın zarları tarafından kolaylıkla emilir.

Sıvı ile birlikte atılan ovum (yumurta) hücresi ise fallop tüpleri tarafından yakalanır ve tüpün içine alınır. Over yüzeyinden folikülün atıldığı yer olan foliküler yapının korpus luteuma dönüşmesi ile beraber progesteron salınımı devam eder ve eğer tüpte ovum sperm ile buluşmazsa 14. günün sonunda progesteron salınımı durur ve kadın adet görür. Korpus luteum ise korpus albikans adı verilen artık yapıya d.nüşerek yok olur. Eğer spermle ovum tüpte buluşursa gebelik süreci başlar ve gebeliğin korunmasını sağlayan progesteron hormonu 10 hafta boyunca gebeliği destekler. 10. haftanın bitiminde ise artık plasenta görevi devralır ve gebelik sağlığı için gerekli ortamı sağlar.


Overdeki ovum (yumurta) tamamen tükendiğinde artık ovulasyon gerçekleşmeyecek ve adet kanaması artık olmayacaktır. Ancak menopoz döneminde aktif östradiol salgılanması olmasa da az miktarda östron ve testosteron salgılanması devam edecektir.


Bu bölümde fizyolojik ve ameliyat gerektirmeyen yumurtalık kistlerinden bahsedeceğiz:


FOLİKÜL KİSTLERİ


Santral sinir sistemi ile kadın genital organları arasındaki titiz ve detaylı biyokimyasal ve fizyolojik işlevdeki aksamalar, hormonal problemler ya da ilaç kullanımı gibi nedenlerle bu düzen aksayabilir ve ovulasyon gerçekleşmeyebilir. İşte bu nedenle kadın genital sisteminin en sık g.rülen iyi huylu kistleri olan folikül kistleri oluşur.


Folikül kistlerinin büyük bir çoğunluğu hiç bulgu vermez ve jinekolojik muayene ya da herhangi bir nedenle yapılan ultrasonografide rastlantısal olarak tesbit edilirler. Bir ya da birkaç tane olabilirler. Çoğunlukla tek taraflıdırlar ve 5 cm.nin altında izlenirler. Overler dışında birçok doku ve organda tesbit edilebilecek başka kistler özellikle fonksiyon bozukluklarına ve organlar içinde kist nedeniyle yükselen basınç ile ağrıya yol açtıklarından daha çok bulgu verirler. Ancak over kistleri çok uzun bir süre fonksiyon bozukluğu yapmayabilir ve belirti vermeyebilir. En sık bulgusu adet düzensizlikleridir. Bunun dışında çok büyürse ya da kist içine kanama olursa ağrı yapabilir. Alt karın kısmında dolgunluk ve basınç hissi yapabilirler. Yine büyüklüklerine bağlı olarak çevre organlarda bası bulgusu verebilirler. Mesaneye bası yaparak sık idrara çıkma, ya da barsak basısı ile kabızlık nedeni olabilirler.


Folikül kistleri ultrasonografide içi sıvı dolu hipoekojen, ince duvarlı( 3 mm.nin altında) ve septası (kist içinde odacıkları) olmayan yapılar biçiminde izlenirler. Büyüklükleri sıklıkla 5-6 cm.nin altındadır. Tanıda genellikle jinekolojik muayene ve ultrasonografi yeterlidir . Ancak hastanın yaşı, kistin aylar içinde büyümeden ya da büyüyerek devam etmesi durumunda ayırıcı tanı için bilgisayarlı tomografi(BT), magnetik rezonans(MRI) ve tm belirteçleri(ca 12-5, HE4, ca 19-9 gibi ) kullanılabilir.


Bu arada tümor belirteçlerinin aslında tanı amaçlı olmayıp over kanserlerinin tedavi sonrası takibinde kullanıldığını unutmamak gerekir. .ünkü aslında CA 12-5 sadece over kanserlerinin ayırıcı tanısı için yeterli değildir. Zira ağrılı adet gören kadınlarda, adet dönemi sırasında, pelvik enfeksiyon ve absede, endometriosiste ve özellikle pelvik tüberkülozda da değer yüksek bulunabilir. Yıllık rutin kontrollerde yumurtalıklarda problem saptanmadığı takdirde tüm.r belirteçleri bakmak son derece gereksiz bir tutumdur.


Folikül kistlerine yaklaşım daima konservatiftir ve nadir özel koşullar dışında operasyon gerekmez. 1-3 ay içinde çoğu kendiliğinden kaybolur. Zaman zaman doğum kontrol hapları santral sinir sistemindeki baskılama etkinlikleri ile hormon uyarısını durdurmak üzere kullanılabilirler. Tıbbi uygulamalarda doğum kontrol haplarının fizyolojik kistlerin yok edilmesi için rutin kullanımı tüp bebek hazırlığı gibi özel koşullar dışında önerilmemektedir. Ancak belirgin şikayete yol açmıyor ya da bulgu vermiyorsa menopoz öncesi kadında 1 yıla kadar ve menopoz sonrasında 6 aya kadar izlenebilirler. Özellikle 5-6 cm nin altındaki folikül kistlerinde hasta menopozda değilse 2-3 ayda bir izlem yeterlidir.


Bu arada izlem sırasında eğer kist cidarı basınç arttığı için yırtılırsa batın içine kanayabilir. Foliküler kist rüptürü çoğunlukla hastanede izlenerek eğer hastanın kan değerleri düşmüyor ve yaşamsal parametrelerinde sorun saptanmıyorsa batın içi kanamaya rağmen ameliyat edilmeyebilir. Ancak batın içi kanama çok belirgin ve yaşamsal parametrelerde değişiklik nedeni oluyorsa, ya da ağrı çok şiddetli ise laparoskopik cerrahi yapılıp hem kanama alanı kontrol edilebilir, hem de batın içi kan ve kan ürünlerinden temizlenmesi için bol miktarda serum fizyolojikle yıkanır. Bu işlem batın içinde yapışıklıkların olasılığını azaltacaktır. Laparoskopi sırasında daima over korunmalıdır. Ancak premenopoz ve menopozda kanser riski söz konusu ise overlerin alınması düşünülebilir.


KORPUS LUTEUM KİSTLERİ


Fizyolojik kistlerin ikinci en sıklıkla karşımıza çıkanı korpus luteum kistidir.

Ovulasyon sonrası folikülün d.nüştüğü progesteron salgılayan sarı cismin (corpus luteum) aşırı büyümesiyle oluşur ve ultrasonografi ile sıklıkla tanısı konur. Kist içine kanama sıklıkla izlenir. Bu yüzden folikül kistlerine göre daha büyük.e ve daha ağrılı seyredebilir. Yok olana dek progesteron salgılamaya devam ettiği için en sık adet gecikmesi şikayeti ile karşımıza çıkar. Kaybolma süreleri folikül kistlerine göre daha uzun olabilir ancak yine de 2-3 ay içinde tamamen) kaybolurlar. Eğer rüptüre olursa (kist cidarı batın içine patlayıp kanarsa) yine hastanede izlenerek ameliyat edilmeyebilir. Ancak kist duvarı yırtılırken oluşmuş olan damar yapılarını da yırtarsa korpus luteum hemorajikum denilen tablo gerçekleşebilir ki batın içi aşırı kanama nedeniyle daha sıklıkla ameliyat gerektirebilir.


Korpus luteum kistlerinin özellikle batın içi kanama olduğu durumlarda dış gebelik tanısı ile karışabileceği unutulmamalı ve ayırıcı tanı için gerekli testler mutlaka yapılmalıdır. Yine burada da laparoskopi cerahi tercih edilmeli ve over dokusu mutlaka korunmalıdır. En sık gelişen bu iki benign( iyi huylu) over kistinde eğer batın içi doğal hareketler ve yer çekimi nedeniyle kist içinde bulunduğu overle birlikte sapından dönebilir ve bu tabloya ’over kist torsiyonu’ adı verilir. Torsiyonda kesin ve tek tedavi cerrahidir. Laparoskopik yoldan torsiyon düzeltilmeli ve over renginin normale dönmesi beklenip cerrahi tamamlanmalıdır. Eski uygulamaların aksine günümüzde kanıta dayalı tıp kesinlikle over torsiyonlarında overin rengi çok k.tü bile olsa alınmasını önermemektedir. Bunun dışında foliküler kist ya da korpus luteum kistinde enfeksiyon gelişmesi de ağrı bulgusunu artıracak ve erken tanı konulursa cerrahiye gitmeden uygun kombine antibiyotiklerin yeterli süre ile kullanılması problem çözmede yeterli olacaktır. Ancak eğer abse gelişmişse cerrahi tedavi olasılığı artar. Batındaki abse odağında abse kapsülünü antibiyotikler aşamayacağından cerrahi tedavi olmadan sorun çözümlenemeyecektir. Burada cerrahinin laparoskopik yoldan ya da laparotomi ile olacağına tamamen hastanın yaşamsal bulguları ve abse odağının yeri ve genişliği ile karar verilmeli ve hasta ile mevcut şartlar ayrıntıları ile paylaşılmalıdır.

En Son Blog Yazıları

Kadın sağlığı bir yolculuk; gençlikten menopoza, her adımda yanınızdayız.

Çünkü sağlık, her kadının en doğal hakkıdır.

Size daha iyi bir deneyim sunmak için çerezlerden yararlanıyoruz. Çerez Politikası