Polikistik Over Sendromu

Azalmış Yumurtalık Rezervi
01/04/2016
Tekrarlayan Gebelik Kayıpları
01/06/2016

Polikistik Over Sendromu normal popülasyonun %6-8 inde görülmektedir.  Overlerde (yumurtalıklarda) 2-8 mm arasında 10-15 adet minik folikülün ultrasonografide inci kolye gibi izlenmesi polikistik over adını alır. Sadece ultrasonografi ile izlenip şikayete yol açmadan ve klinik bulgusu olmadan seyrederse sadece polikistik over olarak adlandırılır ki bu durumun sıklığı çok daha yüksektir. Ancak klinikte sadece overleri polikistik bulmanın eğer şikayete ya da semptoma yol açmıyorsa hiçbir anlamı yoktur  Adet seyrekliği, tüylenme, kolay kilo alımı ve ovulasyon (yumurtlama) problemlerine bağlı çocuk sahibi olamama gibi semptomlar da varsa o zaman polikistik over sendromu olarak tanımlanır.

Anne karnına bir kız bebekte overlerde toplam 6-7 milyona yakın folikül varken doğumda bu sayı 2 milyona iner. İlk adet gören kız çocuğunun yaklaşık 700.000 folikülü vardır. Reprodüktif (üretken) yaşam boyunca yani ilk adetten menopoza kadar ovulasyonla beraber yavaş yavaş folikül sayısı azalır.

Kız çocuğu ilk adet gördükten sonra uzun yıllar boyunca (18 yaşa dek) beyindeki hipotalamus hipofiz aksın ile overler arasındaki uyum oluşana dek düzenli ovulasyon olamayabilir ve adet düzensizlikleri doğal sayılabilir. Ancak adet düzensizlikleri devamlı halde ise bunun birçok nedeni olabilir:

1)  Polikistik over sendromu

2) Hiperprolaktinemi

3) Tiroid fonksiyon bozuklukları

4) Obezite

5) Birdenbire kilo almak ya da vermek

6) Aşırı ruhsal baskı osteoporoz

7) Aşırı spor yapmak v.s. dir

Bunların arasında genç kadında polikistik over sendromunun hem sıklığı oldukça yüksek ve hem de tanısı oldukça kolaydır.

POLİKİSTİK OVER SENDROMUNUN TANISI

Tanı kriteri olarak dünyadaki iki otorite topluluğu olan Avrupa kaynaklı ESRE ve Amerika kaynaklı ASRM nin 2003 de Rotterdam’da belirlediği kriterleri kullanmaktayız:

1)overlerde ultrasonografide polikistik over görüntüsünün olması (büyümüş over hacmi ve her iki overde de 2-9 mm büyüklükte, 12 veya daha fazla yumurta keseciği bulunması)

2)adet düzensizliği (iki adetin başlama günlerinin bir öncekinden 35 günden fazla olması ya da bir yılda 10’dan daha az adet görmek)

3)erkeklik hormonunun yüksek olması ve belirtilerinin bulunması.

Elbette bu kriterlere ek olarak laboratuvar testlerinden de yararlanmalıyız. Ancak PCOS olan her kadında bütün kriterlerin aynı anda rastlanması ya da kanıtlanmasının zorunlu olmadığı unutulmamalıdır.

POLİKİSTİK OVER SENDROMUNDA ŞİKAYETLER

En sık şikayet seyrek adet görmektir. Bunun yanı sıra tüylenme, kolay kilo alımı ve zaman zaman da çocuk sahibi olamama ile  karşımıza çıkabilir. Aknelenme, kahverengi lekelerin oluşumu ve kepekli saç derisi de cilt bulguları olarak rastlanabilir.

POLİKİSTİK OVER SENDROMUNDA TANI

Tanıda ultrasonografi oldukça yardımcıdır ve polikistik overde tipik us bulgusu inci kolye gibi overin periferinde dizilmiş 2-8 mm.lik minik folikülerdir.

Bu kadınların temel hormon işleyişlerindeki aksamayı anlamaya çalıştığımızda aslında sendromun kendisini de oldukça iyi kavrayabileceğiz.

Normalde hipotalamustan GnRH ve sonra folikül gelişimi için hipofizden önce FSH ve ardından ovulasyonu sağlamak için LH salgılanır. Bu süreç içinde overlerden siklusun ilk yarısında östrojen ve sonrasında progesteron  salgılanarak normal adet döngüsünü oluşturur.

Polikistik overin nedeni net bilinmemekle beraber işleyişindeki temel yönler anlaşılabilmektedir. Burada temel sorun insülin direnci gibi gözükmektedir. Normalde beslenme sonrası kan şekeri

shutterstock_87744496

yükseldiğinde pankreastan insülin salgılanır ve kan şekerinin hücreler tarafından kullanılabilmesini sağlar. Hücrelerin kullanabildiği glukozun fazlası da yine insülin tarafından karaciğer ve kaslarda depolanır. İnsülin direnci; insülinin glukozu bağlayarak hüre içine sokamaması ile sonuçlanır ve insülin düzeyi bunu başarabilmek için giderek artar.Sorun burada şekillenir ki insülinin kandaki düzeyinin artışı overlerde androjen üretimini tetikleyen bir ortam oluşturur ve androjen düzeyi artar. Bu arada yine yüksek insülin karaciğerde SHBG düzeyini azaltarak serbest androjeni artırır. Burada şikayet olarak tüylenme ve/veya aknenin
devreye girmesi doğal olacaktır. Yüksek androjen yağ dokuda bir östrojen türevi olan estrona dönüşür ve FSH baskılanır ve LH artar. Laboratuvar bulgularında yüksek LH/FSH oranı ve androjenik hormon artışları bu sürece bağlı gelişmektedir. Bu düzensizlik finalde folikülün düzenli gelişim için gerekli ortamı bozar ve folikül yeterli gelişime ulaşamadan atrofiye olur (ufalır). Bu süreç de giderek artan gelişememiş folikülle beraber ultrasonografi bulgularının temelini oluşturmaktadır. Ovulasyon süreci overin dış kenarına yakın bir işlev olduğunda yarım kalan foliküller overin dış yüzeyi boyunca dizilecek ve inci kolye gibi izlenen ultrasonografi görüntüsünü oluşturacaktır. Ovulasyon sorunu devamlı ya da dirençli ise kadın çocuk sahibi olamama sorunu ile karşımıza çıkabilmektedir. Laboratuvar bulgularında polikistik over sendromlu kadınların %20 sinde prolaktin düzeyi de yüksek bulunabilir. Polikistik over sendromu her kadında bütün bulguların bir arada görülmesi enderdir ve şart da değildir. Genellikle bulguların bir ya da ikisi ön plandadır.

POLİKİSTİK OVER SENDROMUNDA TEDAVİ

Çözüme odaklanırken önemli olan kadının o süreçteki ihtiyacının ne olduğunu çok iyi algılamaktır. Çocuk isteği olmayan ve sadece adet düzeninin sağlanmasını isteyen kadınlar için oral kontraseptifler (doğum kontrol hapları) ya da progesteron preparatları ile kadına yardımcı olunabilir. Gelişemeyen foliküller yerine foliküllerin hiç oluşmamasını sağlamak androjen üreten ortamın azaltılması anlamına gelecektir. Eğer kadın çocuk istiyorsa ovulasyonun sağlanmasına yönelik çalışılmalıdır ki bu hem çocuk sahibi olmasına yardımcı olacak ve hem de doğal olarak adet düzenini sağlayacaktır. Ovulasyonu sağlayacak ajanlar tamamen kadına özel seçilecek preparatlar ki tedavi planlanması hastanın hekimi tarafından ona özel yapılmalıdır.

shutterstock_71243734Tedavide kilit nokta kadına insülin direnci mekanizmasını çok iyi anlatmak ve bunu çözmeye çalışmaktır. Bu noktada kadının: periferik yağ dokusu artışı, insülin direnci, metabolik hızdaki düşme ve ovulasyon bozukluğu konusunu çok iyi algılamasını sağlamak kısır döngünün kırılmasındaki en büyük adımdır. Bu bağlamda beslenme düzeninin kişiye özel oluşturulması ve egzersizin artırılması çok önemlidir. Ancak bu önlemler geçici önlemler değildir ve bir yaşam biçimi durumuna getirilmelidir. İnsülin direncini kırmada ve glukozun hücreler tarafından kullanılabilmesini artırmada metforminin çok büyük yeri vardır. Eskiden sadece diyabette kullanılan metformin şimdi  bizim için metabolik hızı artırmada önemli bir araçtır. Eğer ideal beslenme ve egzersiz planı ile beraber metformin kullanılıyorsa tedavideki bütün hedeflere ulaşmak çok kolaylaşacaktır. Polikistik over sendromundaki kısır döngü bu anlamda çok hedeften vurularak yok edilebilmektedir.

Bu tedavi planının bir parçası da koruyucu hekimlik olarak algılanmalıdır. Zira polikistik over sendromu olan  kilolu kadınlarda ileri yaşta insülin direncinden diyabete geçiş ya da yüksek östrojen ve düşük progesteron düzeylerine maruz kalmaktan dolayı artmış endometrial hiperplazi ve endometrium kanseri riskinden söz edilmektedir. Obezite ve artmış androjen düzeyleri nedeniyle hiperlipidemi ve hiper kolesterolemi eklenebilir ve kalp damar hastalıkları riski artabilir.